Wat is er fijner dan een nieuwe werkweek te beginnen met een Indisch liefdessprookje?
Vandaag wil ik het hebben over mijn opa (zittend rechts) en mijn oma (staand rechts) en de liefde die er tussen hen was. En natuurlijk, elk sprookje is maar een sprookje, maar vandaag zoom ik in op hun liefde voor elkaar. Omdat die best mooi en sterk was.

‘Als hij doodgaat, dan ga ik ook, hoor!’, had mijn oma ons altijd gewaarschuwd, waarop mijn opa steevast aanvulde met: ‘En als zij doodgaat, dan ga ik ook!’ En toch waren we intens verdrietig toen ze in 1999 kort na elkaar kwamen te overlijden. Toen ze stierven waren ze meer dan 71 jaar samen geweest, waarvan bijna 63 jaar getrouwd.

Mijn opa en oma hadden elkaar leren kennen toen mijn opa als kostjongen bij mijn oma’s familie introk. Mijn opa had zijn jeugd na het overlijden van zijn vader in het kindertehuis van Pa van der Steur in Magelang doorgebracht, nadat de legerleiding van het KNIL had ingegrepen en alle kinderen bij hun verpauperde moeder weghaalde. In het tehuis ontving hij een Spartaanse opvoeding van orde en tucht, al had dat op mijn opa weinig effect.

Als tiener kon hij op geen enkele school gedijen. Het alsmaar met zijn vader rondtrekken van legerplaats naar legerplaats had van hem een vrije jongen gemaakt, die voor weinig wilde deugen. In zijn middelbare schooltijd was hij meer aan het spijbelen dan dat hij in de schoolbanken zat – totdat er een mentor ten tonele verscheen die voor mijn opa een beurs bij de Vrijmetselarij regelde waarmee hij terecht kon op de Katholieke Elektrotechnische School (KES) in Soerabaja.

En zo kwam hij in 1928 als zeventienjarige jongen in de kost bij de familie van mijn oma, die zojuist zestien was geworden. In het transcript van een interview met mijn oma, dat in 1994 werd afgenomen, zeggen ze er samen het volgende over:

Opa: ‘Jullie hadden al twee kostjongens in huis en toen kwam ik daar ook nog bij.’

Interviewster: ‘En was u meteen verliefd?’

Opa: ‘Eh, Ja.’

Oma: ‘Nou, niet meteen hoor!’

Opa: ‘Nou, misschien niet meteen, maar wel na een paar maanden.’

Oma (lachend): ‘Ín het begin vond ik hem een verschrikking, hoor! Het was een echte katjang. Oeh!’

Opa: ‘Ja, ik was in die tijd verrrrdomde eigenwijs!’

Oma: ‘Pap, dit wordt allemaal opgenomen, hoor! Denk erom wat je zegt!’

Opa: ‘Nou, aan mijn lijf geen gedonderrrrr!’

Oma: ‘Ach, ik heb het nooit betreurd, hoor! En dat zegt wel genoeg.’

Opa (met stemverheffing): ‘Nee, en daarom zijn we ook al 58 jaar getrouwd. Over twee jaar zijn we zestig jaar getrouwd, dan komt verrrrrdomme de burgemeester bij ons thuis! En dan moet ik hier zeker weer opgekrikt met een stropdas om gaan zitten!. Ik zie er nu al tegenop! Laat mij maar gewoon mezelf zijn, hoor. Oh, sodemieter! Dat is nu wat ik bedoel: aan mijn lijf geen gedonderrrrr!’

Oma (nog steeds lachend, enigszins verontschuldigend): ‘Ja, zo is mijn man, hoor! Dat moet er gewoon uit! Nou ja, vooruit dan maar. We houden het samen nog wel even uit, toch pap?’

Een paar maanden nadat mijn opa bij mijn oma in huis kwam, kregen ze verkering. Na acht jaar verloofden ze zich en nog twee jaar later, op 28 augustus 1936, trouwden ze.

Toen ik mijn oma eens vroeg hoe ze het toch voor elkaar kreeg om het zo lang met mijn opa uit te houden, een in mijn ogen vrij stugge man, die vaak in stilzwijgen voor zich uit zat te staren, mijn oma bij tijd en wijle iets toe roepend, antwoordde ze: ‘Kijk kindje, het was heel simpel. Bij ons trouwen hebben we afgesproken dat opa voor het geld zou zorgen en ik voor het huishouden en de kinderen, en daar hebben we ons altijd aan gehouden.’

Mijn opa was dan wel een stille, stugge man, maar bracht mijn oma wel iedere dag een ontbijtje op bed en deed ook elke dag de afwas voor haar. Een liefdevol gebaar, vind ik, dat hij vol heeft gehouden totdat mijn oma dementeerde en noodgedwongen naar een verpleeghuis moest worden overgebracht, mijn opa in totale ontreddering achterlatend. Niet veel later moest ook mijn opa wegens ernstige verwaarlozing in hetzelfde tehuis worden opgenomen, tot zijn grote verdriet op een andere afdeling dan mijn oma. Het was hartverscheurend om ze uit elkaar gedreven te zien worden. Lang heeft mijn opa het zonder haar niet uitgehouden. Hij stierf op 4 april 1999 en mijn oma volgde op 28 augustus 1999, een dag na wat hun 63e trouwdag zou zijn geweest. En hier is waar het Indische liefdessprookje eindigt.

Toen mijn opa en oma vlak na elkaar heen gingen, voelde het alsof de draad die mij verbond met ons oorspronkelijke land van herkomst, Indie, voorgoed werd doorgesneden. En dat was natuurlijk ook zo.

Hun manier van praten en bekvechten, hun manier van koken, eten, leven: het is met hen meegegaan en komt nooit meer terug. Laten we daarom de verhalen vastleggen van de generatie die Indie als kind gekend heeft – voordat het te laat is. Hun verhalen gaan ons allemaal aan!


Een donatie doen?

Ga naar Antara Nusa Campagne

 

mm

Yvette (1966) werd op Aruba geboren uit een Indische vader en een Nederlandse moeder en woont sinds haar vierde in Nederland. Als schrijver, onderzoeker en docent houdt ze zich al 20 jaar bezig met het verzamelen van levensverhalen van migrantenouderen, waaronder die van Indische Nederlanders. Delen is helen. Dat is de drijfveer waarmee ze levensverhalen zichtbaar maakt in boeken, websites en tentoonstellingen. Wanneer we mensen uitnodigen hun levensverhaal te delen, dan ontstaat er ruimte voor heling en verzoening, vertellers alsnog erkenning vinden voor ervaringen die al te lang genegeerd zijn.
In het verleden werkte Yvette onder andere bij Imagine Identity and Culture in Amsterdam Zuidoost en bij het Indisch Huis in Den Haag. Momenteel werkt zij vanuit haar eigen stichting Zieraad (.https://zieraad.wordpress.com/) aan diverse projecten die te maken hebben met het dekoloniseren van geschiedenis. Zo heeft Zieraad samen met Dana Saxon het lesprogramma Ancestors unKnown Nederland ontwikkeld, dat leerlingen aanmoedigt om op zoek te gaan naar hun voorouders en familiegeschiedenis. Op deze manier krijgen kinderen toegang tot onderbelichte geschiedenissen en hebben ze een belangrijke tool in handen om hun identiteit op een positieve manier te versterken.

Facebook Comments

Tagged with: , , , ,